Wie funktioniert en Chüelschrank? D Technik eifach erklärt

Jede Tag gömmer an Chüelschrank, mached d’Türe uf, hollet en Joghurt oder es chüels Getränk use und mached d’Türe wieder zue. Das isch so en automatische Vorgang, dass mir ois chum Gedanken drüber mached, was da drin eigentlich passiert. S’Liecht gaht a, es isch schön chalt, und d’Läbesmittel blibed frisch. Aber häsch dich scho mal gfrogt, warum d’Rücksiite vom Grät oft warm isch, obwohl es inne iischalt isch? Oder warum de Chüelschrank ab und zue komischi Grüsch macht? D’Technik, wo dahinter steckt, isch faszinierend und basiert uf physikalische Gsetz, wo mir eigentlich au us em Alltag kenned. Es isch keis Hexewerch, sondern en geniale Chreislauf, wo defür sorgt, dass dini Milch nöd suur wird. Um de Prozess z’verstah, müemmer zerst mal en Blick uf d’Grundlage vo de Thermodynamik werfe, aber keis Problem, mir lueged das ganz eifach und verständlich a.

S’Grundprinzip: Wärmi entzie statt Chälti produziere

Vili Lüüt denked, dass en Chüelschrank «Chälti macht». Physikalisch gseh isch das aber eigentlich falsch. Chälti isch nüt anders als d’Abweseheit vo Wärmi. De Chüelschrank produziert also kei Chälti, sondern er pumpt d’Wärmi vo inne nach usse. Mer chan sich das vorstelle wie e Wasserpumpi, wo Wasser us emene Keller pumpt. De Chüelschrank isch im Prinzip e «Wärmipumpi».

Das Ganze funktioniert dur de Effekt vo de Verdunstigschälti. Das kennsch du sicher: Wenn du im Summer us em Wasser chunsch und en liechte Wind gaht, denn frührsch du, au wenn d’Luft eigentlich warm isch. Das liit dra, dass s’Wasser uf dinere Huut verdunstet. Für de Übergang vo flüssig (Wasser) zu gasförmig (Wasserdampf) bruucht d’Natur Energie. Die Energie holt sich s’Wasser in Form vo Wärmi vo dinere Huut. Und genau das gliche Prinzip nutzt din Chüelschrank, nur dass er statt Wasser es speziells Kältemittel verwendet, wo scho bi extrem tiife Temperature verdampft.

Die vier wichtigste Bauteili

Damit das mit de Verdunstig und em Wärmitransport funktioniert, bruucht en Chüelschrank vier zentrali Komponente, wo in eme gschlossene Chreislauf mitenand verbunde sind. In däm Rohrsystem zirkuliert s’Kältemittel.

  • De Verdampfer: Das isch de Teil im Innere vom Chüelschrank (oft hinder de Rückwand versteckt). Da wird s’flüssige Kältemittel in gasförmige Zustand versetzt. Debii entzieht es em Innenruum d’Wärmi.
  • De Kompressor (Verdichter): Das isch de «Motor», wo meistens unde uf de Rücksiite sitzt. Er suugt das gasförmige Kältemittel a und druckt es zäme. Das isch au das Teil, wo s’typische Brumm-Grüsch macht.
  • De Verflüssiger (Kondensator): Das isch das schwarze Gitter uf de Rücksiite vom Grät (bi gwüsse Iibougrät isch es au i de Siitewänd versteckt). Da git s’Kältemittel d’Wärmi an d’Ruumluft ab und wird wieder flüssig.
  • D’Drossle (Expansionsventil): Das isch e ganz e langi, dünni Röhre oder e Ventil, wo de Druck vom Kältemittel schlagartig reduziert, bevor es wieder in Verdampfer gaht.

De Chüelchreislauf Schritt für Schritt erklärt

Jetzt wo mir d’Bauteili kenned, lueged mir mal aa, was genau passiert, wenn de Chüelschrank lauft. Es isch en ewige Chreislauf, solang de Stecker iigsteckt isch und d’Temperatur im Innebereich z’hoch isch.

1. D’Wärmiuufnahm im Innere

Alles fangt im Verdampfer a. Das flüssige Kältemittel flüsst dur d’Rohr im Innere vom Chüelschrank. Weil de Druck da inne sehr tüüf isch, fangt das Kältemittel sofort a z’choche und z’verdampfe – und zwar bi Temperature wiit under 0 Grad Celsius. Für das Verdampfe bruucht es Energie, und die Energie «chlauet» es sich us de Umgebig, also us em Inneruum vom Chüelschrank und de Läbesmittel. D’Folge: D’Temperatur im Chüelschrank sinkt.

2. Verdichte und Ufheize

Das jetzt gasförmige Kältemittel wird vom Kompressor aagsugt. De Kompressor druckt das Gas extrem starch zäme. Wer scho mal Pneu bim Velo ufbumpt hät, weiss: Wenn mer Luft zämedruckt, wird si heiss (d’Pumpi wird warm). Genau das passiert au da. S’Kältemittelgas wird dur de Druck sehr heiss, viel wärmer als d’Ruumtemperatur i dinere Chuchi.

3. Wärmiabgab nach usse

Das heisse Gas strömt jetzt in Verflüssiger (das Gitter hinde). Wil s’Gas heisser isch als d’Luft i de Chuchi, git es sini Wärmi an d’Umgebig ab. Dur das Abchüele wird s’Gas wieder flüssig. Darum isch es au so wichtig, dass mer hinter em Chüelschrank immer chli Platz laat, damit d’Luft zirkuliere chan. Wenn d’Wärmi nöd weg chan, mues de Kompressor viel meh schaffe und bruucht meh Strom.

4. De Druckabbau

S’Kältemittel isch jetzt zwar wieder flüssig, staht aber immer no under höchem Druck. Jetzt chunnt es zur Drossle (em Expansionsventil). Das chan mer sich vorstelle wie wemmer de Finger uf d’Düse vonere Spraydose hebt und nur ganz wenig use laat. De Druck fallt hinter de Drossle schlagartig ab. Dur de Druckabfall sinkt d’Temperatur vom Kältemittel wieder extrem tüüf, und de Chreislauf fangt im Verdampfer wieder vo vorne a.

Warum isch es nöd überall glich chalt?

Vielleicht hät dir dini Mueter oder Grossmueter scho mal gseit, dass s’Gmües witer abe ghört und de Chäs witer ufe. Das hät en guete Grund. In eme herkömmliche Chüelschrank (ohni Umluft) giltet s’Gsetz vo de Physik: Warmi Luft stiigt uf, chalti Luft sinkt ab.

Das füehrt dezue, dass es im Chüelschrank verschiedeni Temperaturzone git:

  • Ganz obe: Da isch es am wärmste (ca. 7-10 Grad). Perfekt für Chäs, Butter, gräucherts Fleisch oder Spisreste.
  • I de Mitti: Hier isch es chüeler (ca. 5 Grad). Guet für Milchprodukt wie Joghurt oder Quark.
  • Über em Gmüesfach (Glasplatte): Das isch de chältisti Ort im ganze Chüelschrank (ca. 2-3 Grad). Da söttet liecht verderbliche Sache wie Fleisch, Fisch und Wurscht lagere.
  • S’Gmüesfach ganz unde: Obwohl es ganz unde isch, isch es da wieder chli wärmer (ca. 8-10 Grad) und d’Luftfüechtigkeit isch höcher. Das liit dra, dass d’Glasplatte drüber d’Kälti abhaltet. Perfekt für Salat, Gmües und Frücht, wo «Kälteschock» nöd gern händ.
  • D’Tür: Da isch es am wärmste, will d’Isolierig dünner isch und d’Tür oft ufgmacht wird. Dä Platz isch für Eier, Getränk, Senf und Saucen dänkt.

Moderne Technik: NoFrost und Inverter

Früener hät mer de Chüelschrank regelmässig müese abtaue, will sich im Iisfach und a de Rückwand en dicki Schicht Iis bildet hät. Hützutags gits d’NoFrost-Technologie. Da wird d’Luftfüechtigkeit dur e Ventilation us em Gfrierruum usegleitet. D’Luft zirkuliert, und d’Füechtigkeit chan gar nöd erst a de Wänd festfrüüre. S’Wasser verdunstet in ere chliine Schale über em Kompressor. Das spart Arbeit und Energie, well Iisschichte isoliered und de Stromverbruch i d’Höchi tribed.

En witere Fortschritt isch de Inverter-Kompressor. Alti Chüelschränk händ nur zwei Zueständ kennt: Vollgas oder Aus. Wenn d’Temperatur z’hoch gsi isch, hät de Kompressor voll agfangen brumme. Bi Inverter-Gret lauft de Motor variabel. Er chan ganz liislig und langsam laufe, um d’Temperatur z’halte, oder schneller, wenn mer grad de Grosseichauf iigruumt hät. Das isch viel liisliger und energieeffizienter.

Hüüfig gstellti Frage (FAQ)

Was isch die ideali Temperatur für de Chüelschrank?
Für de normale Chüelbereich empfiehlt sich e Temperatur vo 5 bis 7 Grad Celsius. Im Gfrierfach söttet es konstant -18 Grad sii. Jedes Grad chälter verbrucht unnötig Strom, und bi wärmere Temperature verderbed d’Läbesmittel z’schnell.

Warum staht Wasser a de Rückwand im Innere?
Das isch ganz normal bi «statische» Chüelschränk. D’Rückwand isch de chältisti Teil, dorum kondensiert d’Füechtigkeit us de Luft genau da. Wenn de Kompressor Pause macht, taut das Iis uf und s’Wasser lauft als Tropfe abe in es chliises Loch (de Ablauf). Wichtig isch nur, dass das Löchli nöd verstopft isch.

Darf ich warmi Spise in Chüelschrank stelle?
Besser nöd. Wenn du öbbis Heisses inestellt, erwärmt sich de Innenruum starch. De Kompressor mues uuf Hochtoure laufe, um d’Temperatur wieder abe z’bringe. Zudeme entstaht viel Kondenswasser (und Iis), was d’Effizienz verschlechteret. Lah d’Sache lieber erst duss abchüele.

Wie lang mues en neue Chüelschrank stah, bevor mer en iischaltet?
Das hangt chli vom Modell ab, aber d’Grundregle isch: Wenn de Chüelschrank liggend transportiert worde isch, sött mer en ca. 12 bis 24 Stunde stah la, bevor mer en iisteckt. Das Öl vom Kompressor chönnti suscht in Chüelchreislauf gloffe sii. Wenn mer en sofort iischaltet, chönnti de Kompressor Schade näh. Bi stehendem Transport langed oft 2-4 Stunde.

Tipps für d’Pfläg und Wartig

Damit din Chüelschrank lang hebt und wenig Strom bruucht, söttsch du en ab und zue pflege. Das Wichtigste isch d’Suberkeit vo de Dichtige a de Türe. Wenn die spröd werded oder dreckig sind, schlüsst d’Tür nümme richtig. D’chalti Luft haut ab, und warmi Luft chunnt ine. Du chasch das eifach teschtä: Klemm es Blatt Papier zwüsched Tür und Chüelschrank. Wenn du s’Papier bi gschlossene Tür liecht usezie chasch, isch d’Dichtig nümme guet. Reinige tuesch si am beste mit Wasser und eme milde Spüeli.

Au s’Löchli für s’Kondenswasser a de Rückwand (inne, über em Gmüesfach) söttsch im Aug bhalte. Wenn da Wasser staht und nümme ablauft, stinkts irgendwenn und s’Wasser lauft under s’Gmüesfach. Mit eme Wattestäbli oder eme Zahnstocher chasch das Löchli vorsichtig suuber mache. Und nöd vergesse: Mindestens eimal im Jahr hinder de Chüelschrank luege und s’schwarze Gitter (de Verflüssiger) abstaube. En verstaubte Verflüssiger chan d’Wärmi nöd guet abgeh und verbrucht dütlich meh Strom. Wer sin Chüelschrank so behandelt, hät lang Freud dra und spart au no Stutz bi de Stromrechnig.