Wenn s Liebesglück zerbricht und d Trennig im Ruum staht, isch das für alli Beteiligte en emotionali Uusnahmesituation. Nebst em Herzschmerz und de organisatorische Uufgabe chunt aber schnäll en wiitere, oft angstbsetzte Aspekt dezue: s Finanzielle. D Schwiiz isch bekannt defür, dass Grichts- und Aawaltschöschte höch chönd sii, und drum isch d Unsicherheit gross. Vili Paare wüssed nöd, womit sie müend rechne, öb sie sich e Scheidig überhaupt „leischte“ chönd und wer am Schluss d Rechnig präsentiert überchunt. Es isch wichtig z verstah, dass d Chöschte vo ere Scheidig nöd fix sind, sondern starch devoo abhanget, wie d Partner mitenand umgönd. Wer sich einig isch, chunt massiv günstiger weg als Paare, wo über jede Franke und jedes buechstäbliche Möbelstück vor Gricht strited.
D zwei Hauptkomponente: Grichts- und Aawaltschöschte
Bevor mer über konkreti Zahle redt, mues mer verstah, wie sich d Scheidigschöschte zämesetzet. Grundsätzlich git es zwei Töpfe, wo gfüllt werde müend: d Gebühre vom Staat (Grichtschöschte) und s Honorar für di juristischi Vertretig (Aawaltschöschte).
D Grichtschöschte sind Gebühre, wo s Bezirksgricht oder Zivilgricht defür verlangt, dass es de Fall bearbeitet. Das deckt d Arbet vo de Richter, de Grichtsschrieber und de administrative Uufwand ab. D Höchi vo dene Gebühre isch kantonal gregelet und hangt oft au vom Iikomme und Vermöge vo de Ehepartner ab. E riichs Paar zahlt also i de Regel meh Grichtsgebühre als e Paar mit chliinem Budget, au wenn de Uufwand de glich isch.
D Aawaltschöschte sind de oft grösseri Poste. I de Schwiiz isch es nöd zwingend vorgschriebe, en Aawalt z ha, aber bi komplexe Situatione – bsunders wänn Chind oder Liegeschafte involviert sind – isch es dringend empfohle. D Aawält rechnet i de Regel im Stundeloon ab.
S günstige Modell: D Scheidig uf gmeinsams Begehre
Wänn sich beidi Ehepartner einig sind, dass sie sich wänd scheide lah, und sie sich au über d Folge (wer bechunt d Chind, wer zahlt wie viel, wer bhaltet s Huus) einig sind, dänn redt mer vonere Scheidig uf gmeinsams Begehre mit ere umfassende Einigung (Konvention). Das isch de absolut günstigschti Weg.
I so eme Fall bruucht mer mängisch gar kein Aawalt, oder nume einaawalt, wo für beidi Parteie e faire Vertrag uufsetzt. D Grichtschöschte ligged da je nach Kanton zwüsched CHF 1’000 und CHF 4’000. Wänn mer en gmeinsame Aawalt nimmt, wo d Konvention schribt, chömed no öppe CHF 2’000 bis CHF 4’000 dezue. Total chunt mer also mit öppe CHF 3’000 bis CHF 8’000 devo, was für beidi Parteie zäme gilt.
S tüüre Modell: D Kampfscheidig
Ganz anders gseht d Rechnig uus, wänn eini Siite nöd wott iigwillige oder wänn mer sich über d Bedingige nöd einige chan. Sobald gstritte wird, bruucht jede Partner en eigene Aawalt. Das verdoppelet d Aawaltschöschte scho mal vo Aafang aa.
Bi ere strittige Scheidig (Scheidungsklage) mues s Gricht viel meh Arbet leischte. Es git Verhandlige, Bewiisverfahren, villicht sogar Guetachte über de Wert vo Immobilien oder d Erziehungsfähigkeit bi Chind. Jedes Schriebe, jedes Telefonat und jedi Stund vor Gricht chostet.
Bi ere Kampfscheidig sind Gsamtschöschte vo CHF 10’000 bis CHF 30’000 keis seltens Ereignis. I extreme Fäll, wo über Jahre dur alli Instanze gstritte wird, chönd d Chöschte sogar i de sächsstellige Beriich gah. Das isch Geld, wo am Schluss bim Vermöge und bi de Altersvorsorg fehlt.
Stundesätz vo Aawält i de Schwiiz
Es git kei fixi Tarife für Aawält, aber de Markt het sich i gwüsse Bandbreitine iipendlet.
- Assistänze oder jungi Aawält: CHF 200 bis CHF 300 pro Stund.
- Erfahrni Fach-Aawält für Familierecht: CHF 300 bis CHF 500 pro Stund.
- Top-Spezialischte i Wirtschaftszentren (z.B. Züri): Chönd au mal über CHF 600 pro Stund verlange.
Zuesätzlich verrechnet d Aawält oft no Chliispesen (Porto, Kopien) vo pauschal 3-5% vom Honorar und natürlich d Mehrwertstüür.
Wer mues d Rechnig zahle?
Das isch e zentrali Fraag. Grundsätzlich gilt im Zivilprozess oft: «Wer verlürt, zahlt.» Aber im Familienrecht isch das chli anderscht, will es bi ere Scheidig nöd immer eifach en «Gwünner» und en «Verlierer» git.
Bi de Grichtschöschte:
Hüfig werdet d Grichtschöschte halbiert. Das heisst, de Maa zahlt d Hälfti und d Frau zahlt d Hälfti. Bi sehr unterschiedliche Iikommensverhältnis chan s Gricht aber au entscheide, dass de besser verdienendi Partner en grössere Aateil oder alles überneh mues. Bi ere Kampfscheidig chan s Gricht dem Partner d Chöschte uferlegge, wo de Prozess unnötig i d Längi zoge oder unrealistischi Forderige gstellt het.
Bi de Aawaltschöschte:
Normalerwiis zahlt jedi Partei ihren eigene Aawalt sälber. Das nennt mer «Wettschlaagung der Parteikosten». Bi ere einvernehmliche Scheidig teilt mer sich oft d Chöschte vom gmeinsame Aawalt. Wänn aber ei Partei d Scheidig verursacht oder de Prozess extrem erschwert, chan s Gricht verfüege, dass die Partei au en Aateil a de Aawaltschöschte vo de Gägesiite mues zahle (Parteientschädigung). Das isch aber eher d Uusnahm als d Regle.
Unterhalt und Alimente: Di laufende Chöschte
Nebst de eimalige Chöschte für s Gricht und d Aawält, sind d Alimente di langfristig gröschti finanzielli Belaschtig. I de Schwiiz underscheidet mer zwüsched Chinderunterhalt und nachehelichem Unterhalt (Fraue- oder Männeralimente).
Chinderunterhalt
De Barunterhalt für d Chind mues de Eltereteil zahle, wo d Chind nöd hauptsächli betreut. D Höchi richtet sich nach de «Zürcher Tabellen» oder de konkrete Chöschte vom Chind (Wohnanteil, Chrankekasse, Esse, Chleider). Zuesätzlich git es de Betreuigsunterhalt, wänn de betreuuendi Eltereteil weg de Chinderbetreuig nöd chan voll schaffe gah.
Nacheheliche Unterhalt
Hier het sich d Rächtslag i de letschte Jahre gänderet. S Prinzip vo de «eigene Läbensführig» (Clean Break) isch wichtiger worde. Wänn kei Chind da sind oder d Ehe nur churz gsi isch, git es oft gar kein Unterhalt oder nur für e churzi Übergangsziit. Wänn aber d Ehe «lebensprägend» gsi isch (langi Duur, gmeinsami Chind, ei Partner het uf Karriere verzichtet), dänn mues de besser verdienendi Partner em andere en Uusgliich zahle, bis de anderi wieder sälber für sich luege chan.
Vermögensufteilig: Wer bechunt was?
D Güterrechtlichi Useinandersetzig chostet zwar nöd direkt Geld (usser für de Aawalt, wo s berechnet), aber es entscheidet darüber, wie viel Geld mer nachher no het. Ohni Ehevertrag gilt i de Schwiiz d Errungenschaftsbeteiligung.
Das bedütet eifach gseit: Alles, was während de Ehe erwirtschaftet worde isch (Lohn, Zinsen, Erspartes us em Lohn), wird dur zwei teilt. Alles, was scho vorher da gsi isch oder geerbt worde isch (Eigengut), bhaltet jede für sich.
En grosse Striitpunkt isch oft s Eigeheim. Wänn s Huus nöd chan ghalte werde, will keine de ander chan uszahle, mues es verchauft werde. D Chöschte für de Verchauf (Makler, Grundstückgwinnstüür) schmälere dänn de Erlös.
Pensionskasse und AHV: De Vorsorgeusgliich
E Scheidig het au massivi Uuswirkige uf d Altersvorsorg.
- Pensionskasse (2. Säule): Alls Guethabe, wo während de Ehe i d Pensionskasse iibzahlt worde isch, wird zwingend teilt (Splitting). Egal, öb Gütertrennung veriibart isch oder nöd. Das Gsetz will verhindere, dass e Huusfrau oder en Huusmaa im Alter verarmt.
- AHV (1. Säule): Nach de Scheidig söllt mer bi de Uusgliichskasse s Splitting vo de AHV-Iikomme beaträge. D Iikomme während de Ehejahre werdet zämegrechnet und je zur Hälfti de Partner guetgschriebe.
Das Chostet nüt a Gebühre, isch aber wichtig für d Zuekunft. Vergist mer das, chan das später zu tüüfe Rente füehre.
Was wänn mer s Geld nöd het? (Unentgeltliche Rechtspflege)
D Schwiiz isch en Rechtsstaat und drum dörf e Scheidig nöd am Geld schiitere. Wer s Existenzminimum het und sich kei Prozesschöschte chan leischte, chan bim Gricht di «unentgeltliche Rechtspflege» (UP) beaträge.
Wänn de Aatrag bewilligt wird, übernimmt de Staat d Grichtschöschte und zahlt en amtliche Aawalt (zume tüüfere Tarif).
Aber Vorsicht: Das isch kein Gschänk! Sobald di betroffni Person wieder zu Vermöge chunt (z.B. dur Erbschaft, bessere Job oder Lottogwünn), mues sie das Geld em Staat zruggzahle. Di Verjährigsfrischt defür lit je nach Kanton bi öppe 10 Jahre.
Hüfig gstellti Fraage (FAQ)
Wie lang duuret e Scheidig i de Schwiiz?
Bi ere einvernehmliche Scheidig gaht es oft schnell, öppe 3 bis 5 Mönet nach Iireichig vo de Unterlage. Bi ere Kampfscheidig chan es Jahre duure, oft 1 bis 2 Jahre, mängisch länger.
Chani d Scheidig ohne Aawalt mache?
Ja, theoretisch scho. Bi ere sehr eifache Scheidig ohne Chind und ohne grosses Vermöge gaht das guet. S Gricht hilft aber nöd bi de Formulierig vo de Verträg. Bi Unsicherheit isch en Aawalt immer besser.
Wer zahlt d Scheidig, wänn eini Person fremdggange isch?
S Schuldprinzip git es im Schwiizer Scheidungsrecht nümme. Ehebruch (Fremdgah) het kei Uuswirkig uf d Grichtschöschte oder d Vermögensufteilig. Es isch rein emotional relevant, aber juristisch zahlt de «Schuldige» nöd meh.
Was chostet e Trennig vor de Scheidig?
Bevor mer sich scheide laat, trennt mer sich oft zerscht (Eheschutzverfahren). Au das gaht vors Gricht und chostet Geld. D Chöschte sind ähnlich wie bi de Scheidig sälber. Oft wird im Eheschutz scho vieles greglet, was d Scheidig dänn eifacher macht.
Giltet en Ehevertrag au für d Chöschte?
Im Ehevertrag chan mer de Güterstand regle (z.B. Gütertrennung), was d Ufteilig vom Vermöge eifacher macht. Aber mer chan nöd festlegge, wer d Grichtschöschte zahlt oder uf Unterhalt verzichtet, bevor d Scheidig überhaupt aktuell isch (bsunders nöd bi Chinderunterhalt).
Alternativen und Spartipps: Mediation statt Prozess
Zum d Chöschte so tüüf wie möglich z halte, isch Kommunikation s wichtigschte Werkzüüg. Es lohnt sich fast immer, i e Mediation z investiere. En Mediator isch kei Richter und kein Aawalt für ei Siite, sondern en vermittelnde Dritte. Er oder sie hilft em Paar, e Lösig z finde, wo für beidi stimmt.
D Stundesätz für Mediatoren ligged oft zwüsched CHF 180 und CHF 300. Das tönt viel, aber wänn mer defür nach 5 Sitzige e fertigi Scheidungskonvention het, isch das viel billiger als zwei Aawält, wo sich monatelang Briefe hin und her schriibed.
Au e Scheidungsberatig bi soziale Institutione oder bim Verband für Frauenrechte/Männerrechte chan hälfe, en Überblick z becho, bevor mer zum tüüre Aawalt gaht. S Ziel sött immer sii: E fairi Lösig finde, s Geld nöd im Striit verpulvere und d Energie für de Neustart im Läbe uufspare. Denn e Scheidig isch tür gnueg – emotional und finanziell.
